Film osnuty jest na motywach
historii prawdziwej – na kilka dni przed wprowadzeniem stanu wojennego młodzi działacze
dolnośląskiej Solidarności wyprowadzili z konta bankowego Związku 80 mln
złotych. Ocalone w ten sposób pieniądze, zdeponowane we wrocławskiej kurii u Ks.
Kardynała Henryka Gulbinowicza, zostały następnie przeznaczone na podziemną
działalność związkową.
Czym uwodzi ten obraz, skąd jego nieodparty wdzięk? Oglądamy tryumf „jasnej strony mocy”, zwycięstwo dobra nad złem,
pokazane bez obrażającej widza łopatologii i kanciastego, niestrawnego patosu. Jest to zwycięstwo
odniesione nad nagą, prymitywną siłą przez inteligentny pomysł (jakże smakowita jest choćby scena, w której ksiądz, wydawałoby się przyparty do muru, wystrychnął na dudka esbeka). Satysfakcja tym
większa, że zostało ono osiągnięte drogą meandryczną, najeżoną trudnościami, chwilami
niebezpiecznie przytuloną do przepaści. Powodzenie akcji tyleż brawurowej, co koronkowej
zależało od sprawnego współdziałania wielu ludzi dobrej woli i od łutu szczęścia
– w tym przypadku nie zabrakło ani jednego, ani drugiego. A to przecież zbieg tak
rzadki.
I nawet jeśli fakt, że
bohaterowie tryumfują nawet w sprawach pobocznych – z punktu widzenia głównego
nurtu akcji, choć zapewne nie z ich osobistej perspektywy – może wydawać się pewną
przesadą, tak miło jest ją wybaczyć twórcom. Tyle razy widywaliśmy rozmazaną na
ekranie paskudną, rozczulającą się nad swym rozmiarem porażkę, że widowiskowy sukces
łatwo staje się źródłem beztroskiej radości, która nie stawia zbyt wielu pytań.
Poznajemy ludzi promiennych – wrażliwych, niepokornych, dzielnych, sprawnych
w działaniu. Poznajemy także ich groźnych i śmiesznych esbeckich przeciwników, którzy nie są
odciśnięci z jednej sztancy. Mimo wielości bohaterów – pozytywnych i
negatywnych, po stronie solidarnościowej i reżimowej, wreszcie tych pozornie
niezaangażowanych, a jak się okazuje, kluczowych dla ostatecznego powodzenia przedsięwzięcia
(jak choćby dyrektor banku) – każdej z postaci udało się nadać indywidualny charakter, każda jest
rozpoznawalna i swoista. Kwalifikacja moralna bohaterów jest także niewolna od
zaskoczeń – nie wszyscy okazują się tacy, jakimi się jawią.
Nade wszystko to film krzepiący w
sposób wiarygodny, w nieoczywistym sensie patriotyczny: możemy się w nim przejrzeć
jako naród jednocześnie szlachetny i sprawczy. Ani tylko szlachetny – zdolny do
ponoszenia ofiary krwi, straceńczo bohaterski w krańcowym położeniu, pięknie dumny
w klęsce. Ani tylko sprawczy – sprytny pełzającym sprytem małego geszeftu, nieładnego,
płaskiego kombinatorstwa prozaicznych „czcicieli pieczeni”. Przecież ta
historia zdarzyła się naprawdę.
Pod względem przynależności
gatunkowej to film sensacyjny, być może przygodowy, zaprawiony jednak wytrawnym,
nieco ironicznym humorem, przemyślany w swojej lekkości, błyskotliwy także dzięki sprawności warsztatowej, z niewidocznymi szwami. Zresztą czy komizmu nie wytwarza już sama jego kanwa:
konieczność konstruowania złożonej akcji quasi-gangsterskiej,
prawdziwego „skoku” celem podjęcia z banku swoich własnych pieniędzy? Film oddaje polskie
realia lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku z nutą „ostalgicznej” czułości, której
nie rujnują małe, nieszkodliwe anachronizmy.
Szkoda, że ten film trwa tak
krótko, szkoda, że nie możemy oglądać serialu o „Solidarności”. Właśnie takiego
serialu.
Ps. Jak to było naprawdę: http://wojciechsitarz.wordpress.com/80-milionow-solidarnosci/
; świetny tekst P. Zaremby: http://www.rp.pl/artykul/762088.html
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz